Week 32 – Erfgoedfestival

Deze en volgende week heb ik weer het Erfgoedfestival! Twee weken lang iedere dag een keuze programma met workshops, colleges en excursie! Ik heb zelf hier erg naar uitgekeken, omdat het zo veel leuk biedt. Dit jaar was het overkoepelende thema Engagement (Betrokkenheid).

Het Erfgoedfestival werd afgetrapt met een opening in het Consevatorium van Amsterdam. Die bestond uit een introductie van de onderwijseenheid en praktische zaken door docenten Rianne en Erik. Daarna was de nieuwe directeur Cathy Jager aan het woord. Zij heeft het thema van deze editie gekozen: Engagement. Ze heeft het gehad over maatschappelijke betrokkenheid, zowel van als jij als individu als toekomstig erfgoedprofessional. In het Erfgoedfestival krijgen wij (jaar 1 & 2) een voorproefje van betrokkenheid in de praktijk.

Daarna was er een optreden van consevatorium studenten; MARS Saxophone Quartet. Ze hebben het stuk ‘Sarajevo’ van Guillermo Lago gespeeld. Ik vond het heel leuk om net als vorig Erfgoedfestival een optreden te krijgen van consevatorium studenten. Ook al zijn we onderdeel van de Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten (AHK), we hebben helaas weinig te maken met de andere academies en studenten.

Verder was er een interview met twee alumni, Cynthia & Elisabeth, van de Reinwardt Academie die afgelopen zomer zijn afgestudeerd. Het interview ging over hoe hun loopbaan op de opleiding was, hoe zij destijd het erfgoedfestival hebben ervaren, en wat hun tips aan ons waren (vooral de ruimte gebruiken die je krijgt om verschillende disciplines uit te proberen en onderwerpen te verkennen). Verder ging het interview over hoe erfgoedinstellingen volgens hen betrokken moeten zijn, en wat hun dromen zijn voor een ideale erfgoedwereld.

Er was nog een tweede optreden van het MARS Saxophone Quartet met het stuk ‘Córdoba’, ook van Guillermo Lago. Dit was weer een mooi optreden. Ondertussen was ik mezelf ook dingen aan het afvragen over of er muzikaal erfgoed is en hoe je podiumkunsten en optreden zou kunnen waarborgen voor de toekomst.

Als laatste was er een keynote spreker (een keynote is een inspirerende speech/ presentatie van een spreker op een converentie of evenement. vaak is dit de hoofdact). De spreker was Akwasi. Hij is een artiest (rap en spokenword), acteur, kunstliefhebber, oprichter van Omroep Zwart, maar ook onderdeel van de Raad van Toezicht van de AHK. Het doel van deze keynote was om ons te inspireren (en wakker schudden), en dat is zeker gebeurd!

De quote van Nina Simone die hij gebruikte in zijn keynote maakte wel wat in mij wakker, ook omdat dit raakvlak heeft met wat in het interview met de alumni naar voren kwam: als kunstenaar, maar ook als erfgoedprofessional heb je een verantwoordelijkheid naar de samenleving. Om de gehele samenleving en de culturele context te reflecteren en representeren. Ongeacht of dat in een museum, tentoonstelling of archief is. Als erfgoedwerker ben je er om de collectieve geschiedenis te bewaren, te waarborgen en open te stellen.

In de middag was het eerste keuze programma. Ik had mezelf ingeschreven voor de workshop van het Kreukelcollectief. Helaas waren mijn verwachtingen anders dan wat deze workshop inhield. Misschien kwam dat omdat er spirituele denkwijzes aanbod kwamen, maar deels kwam het omdat ik al wat van het Kreukelcollectief wist door studenten uit jaar drie.

Het Kreukelcollectief is een stichting dat zich inzet voor het bij elkaar brengen en ontsluiten van het erfgoed van de Nederlandse gehandicaptenbeweging.

In de workshop hebben we toegepast hoe we ‘kreukels’ als mogelijkheden kunnen zien. In de opdracht ‘Found Footage’ kreeg je per groep acht foto’s van archiefmateriaal uit de collectie van Dan Blokker. Deze foto’s moesten we zelf contextualiseren en orderen, om daarmee een verhaal te vertellen. Een deel van de fotosets ging over theater en beeldende kunst, en onze stapel ging over activisme. Ons verhaal was dat de foto’s de strijd van de handicapgemeenschap representeren om zichtbaar te worden, om een eigen plek in de samenleving te krijgen en om ‘gewoon’ te kunnen leven en deelnemen aan de brede maatschappij. De tweede opdracht was om te reflecteren om wat deze workshop je heeft laten inzien.

Voor de dinsdag stond er een verdiepend programma op de agenda. Ik heb gekozen voor de masterclass waar popcultuur centraal stond aan de hand van de Puerto Ricaanse zanger Bad Bunny. Het eerste deel van het programma bestond uit een college van docent Britt-Marie. Hierin hebben we de Halftime Show van dit jaar bekeken en geanalyseerd. De muziek en het decor van de halftime show was een ode aan de cultuur van Puerto Rico, en breder aan de culturen van Latijns Amerika. We hebben verschillende voorbeelden besproken die verbonden zijn aan Puerto Rico of andere plekken in het caribisch gebied, en Britt-Marie heeft daarbij historsiche context bij gegeven.

Wat naar voren kwam is hoe culturen op een manier fluïde en dynamisch is; hoe culturen geen grenzen kennen, maar wel beperkt/ beïnvloed worden door (menselijke) grenzen. Ook vind ik het mooi dat sommige fenomenen, zoals schaafijs, in vele culturen voorkomt maar overal eigen variaties heeft, zoals door de siropen van lokale fruitsoorten.

Kort samengevat ging het college over hoe popcultuur vaak erfgoed gebruikt om daarop te bouwen en om bewustzijn over thema’s te creëren. In het tweede deel van deze masterclass zijn we in een werksessie aan de slag gegaan met andere muzikale popcultuurcasusen om zelf te onderzoek en analyseren hoe popartiesten erfgoed gebruiken om een doel te bereiken. Erfgoed kan op verschillende manieren naar voren komen; bijvoorbeeld in de tekst van het lied, in de taal waarin wordt gezongen, in de kleding van de artiesten bij een optreden, of door archiefmateriaal in een videoclip te gebruiken.

In groepjes zijn we aan de slag gegaan met onze zelfgekozen voorbeeld, met het doel om een korte uitlegvideo te maken, vanuit het oogpunt om een publieksproduct te maken om het publiek over het verband tussen erfgoed en popcultuur te wijzen. Met mijn groep zijn we aan de slag gegaan met Madonna met het nummer Vogue, wat we verbonden hebben aan de dansstijl vogue en de ballroom cultuur. Specifiek wat de impact is van een subcultuur van underground naar mainstraim te maken. Uiteindelijk kregen we het niet voor elkaar om in de korte tijd een video af te maken, maar we hadden wel een begin van een script en beeldmateriaal verzameld.

Voor de woensdag stonden er expedities op het programma, er waren veel leuke opties zoals het restauratie atelier van de UVA, galeries bezoeken in Amsterdam en een bezoek aan het KB. Maar helaas zaten die vol. Waar ik wel heen ben geweest is het Stadsachief van Amsterdam voor het programma ‘De Rode Loper Op School x Stadsarchief Amsterdam’.

Het programma begon uitleg wat De Rode Loper Op School is (het is een kunsteducatieprogramma in Amsterdam om kunst, cultuur en erfgoed onder de aandacht te brengen op basisscholen in Amsterdam), met daarna een toelichting hoe het Stadsarchief aan participatieve archivering doet, en hoe ze dat hebben gedaan met De Rode Loper Op School. Zeggenschap en eigenaarschap staan daar centraal.

Als volgend onderdeel zijn we met archiefmateriaal aan de slag gegaan van De Rode Loper Op School. Elke tafel kreeg een map met archiefmateriaal van een lesprogramma, en daarbij kregen we als groepje de opdracht om aan de slag te gaan met dat lesprogramma. We kregen de keuze om de les te vernieuwen, om de les van basisschool naar middelbare school niveau om te zetten, of om het om te bouwen naar iets voor in een museum.

Mijn tafel had een lesprogramma uit 2002, waar de betekenis van vrijheid centraal stond. Eén van de onderdelen was dat twee groep 7 klassen de opdracht had gekregen om een foto te maken wat voor hun vrijheid betekend. In de les erna hebben de kinderen daar een gedicht of tekstje bij gemaakt. In de twee mappen die we hadden gekregen zat van alles. In één zat alle praktisch informatie van het project, van de samenwerkingsafspraken, het projectplan, maar ook de krantenartikelen. In de andere map zaten de foto’s en teksten/gedichten van de kinderen. Dit was supergaaf, omdat we hier zelf (met schone handen) door heen mochten gaan.

Het andere onderdeel was een bezoek aan het depot van het Stadsarchief! Met Sjaak hebben we twee depots bezocht. Het Stadsarchief heeft in totaal 60 kilometer aan archiefmateriaal!!! We hebben een aantal dikke boekbanden bekeken, sommige zo dik dat ze omvouwen waardoor ze op de jaarringen van een doorgezaagde boomstam. Ze hebben van alles in het Stadsarchief, zoals doop, geboorte, huwelijk en overleidens aktes, maar ook kaarten en bouwplannen. Maar ook bewaren ze het Notarieel Archief met alle Amsterdamse aktes.

Tegen het einde van onze rondleiding door het depot werden we naar een grote tafel begeleidt. Daar lag een enorme lijst (groter dan A2 formaat) met daarin een prachtig document met een enorme zegel met gouden omhulsel. Ik heb niet alle details onthouden omdat ik bezig was met de illustraties en bladgoud bestuderen, maar het had iets te maken met Tsaar Peter de Grote (1672-1725). Maar daarna vroeg Sjaak of ik wilde helpen met het terug leggen. Ik dacht dat hij bedoelde met de tafel terug in een hoek duwen… maar niet alleen dat, ik mocht ook helpen met de lijst terug in de stelling te leggen. Ben je op bezoek, wordt je als nog aan het werk gezet. Ik vond het een eer om hier mee te helpen, ook al is dit voor Sjaak gewoon onderdeel van zijn werkzaamheden. Mijn studiegenoot Laura heeft heel lief foto’s van mij gemaakt.

Dit programma was misschien minder informatief qua inhoude, maar het was zeker een leuke ervaring. Maar ik sta dan ook graag in een depot te ‘kwijlen’. Ik vind depots de echte schatkamers van de samenleving.

Voor de donderdag was er een keuze programma voor zowel de ochtend als in de middag. Bij de waren wel masterclasses. Mijn keuzes voor vandaag zijn gebaseerd op mijn persoonlijke interesses en dat de minoren die ik heb gekozen voor september hier op aansluiten.

Voor de ochtend had ik de masterclass ‘Kunst en activisme’ gekozen, en die werd gegeven door docent Jorne. Jorne is gespecialiseerd in kunstgeschiedenis en heeft voor een groot deel historische context geboden over waarom we kunst zien zoals we het zien. We zien kunst vaak als mooi, pas recenter wordt er gekeken wat kunst maatschappelijk kan betekenen. Om het college samen te vatten heeft Jorne het gehad over hoe de rol van kunst is verschoven van documenteren en weer weergeven van hoe de wereld eruit ziet, naar hoe kunst ingezet kan worden om emoties op te wekken of zelfs te beïnvloeden, naar hoe kunst ook macht kan uitoefenen, naar hoe kunst een maatschappelijk nut kan hebben, naar hoe kunst mensen kan activeren.

We hebben een aantal kunstwerken behandeld als ‘La Mort de Marat’ van Jacques-Louis David en ‘Zwarte Vierkant’ van Kazimir Malevich, maar ook publicaties over kunst zoals ‘Esthétique relationnelle’ van Nicolas Bourriard over relationele esthetiek en sociale kunst. Ook hebben we een aantal artivism (art + activism)(activistische) kunstwerken besproken.

Het kunstwerk dat mij het meeste is bij gebleven is ‘Bakunin’s Barricade’ van Ahmet Ögüt. Dit is een kunstinstallatie gebaseerd op een idee van anarchist Bakunin. Zijn idee was dat een (succesvolle) revolutie niet zonder geweld kan plaats vinden, maar hij wilde kijken naar een manier hoe je dat geweld kan beperkten. Hij bedacht dat je je barricades kan vol hangen met bijvoorbeeld kunstwerken die de overheid waardevol zijn, dat het leger/ de politie je barricade niet zult aanvallen. Ögüt is met dit idee aan de slag gegaan en heeft er twee gebouwd in musea, met kunstwerken uit de depots, waarmee Bakunin’s Barricade is gemaakt binnen de muren van twee musea. Echter was het idee van Ögüt dat activisten beroep mogen doe op het museum om de barricade ook echt in te zetten. In 2024 is hier beroep op gedaan, maar het museum vond dit toch te spannend/ kwetsbaar. Het museum had een compromie voorgesteld om realistische replica’s in te zetten, zonder daar bijvoorbeeld de media van in te lichten, echter is de protesterende groep daar niet mee akkoord gegaan.
*dit is mijn samenvatting van wat er in het college is verteld, ik heb niet dit hele verhaal onderzocht. Het kan zijn dat ik niet alle feiten hiervan volledig goed heb onthouden.

Persoonlijk ben ik wel benieuwd wat er dan was gebeurd, als er voor iedereens ogen ‘echte’ kunstwerken ingezet worden om bijvoorbeeld de veiligheid van demonstanten tegen de politie te behouden. Wat zou de reactie van de politie, de politiek en de media zijn geweest? Zou de kunst inderdaad zo belangrijk zijn in hun ogen dat ze de demonstranten minder ernstig zien/ aanpakken? Welke reactie zou het volk hierop geven? Dit is ieder geval een kunstwerk dat bij mij veel oproept.

Mijn keuze voor de middag was de masterclass ‘Rijksmuseum en toegankelijkheid’. Dit was een college dat te maken heeft met de minor Erfgoed en Publiek die ik ga volgen in september. Na een korte toelichting van de minor door docent Koosje werd het woord over gedragen aan de gast sprekers. Dat waren Cathelijne Denekamp, die werkzaam is bij het Rijksmuseum als manager Inclusie en Toegankelijkheid, en Hannes Wallrafen, die audiograaf is bij stichting Geluid in Zicht.

Ze hebben het gehad over wat het Rijksmuseum doet om toegankelijk te zijn, maar ook om de bezoekers gelijkwaardigheid, zelfstandigheid en gastvrijdheid te verzorgen. Veel voorbeelden gingen over toegankelijke programmering voor de slechtziende en blinden gemeenschap, omdat Hannes zelf blind is. Hannes helpt als ervaringsdeskundige en als audiograaf om het Rijksmuseum toegankelijk te maken. Voordat hij blind werd was Hannes fotograaf. En nu is hij audiograaf. Hij beschreef zelf dat hij de wereld ziet met zijn oren en handen. Zo heeft hij een speciale audiomanquette van de Tweede Kamer en het Rijksmuseum mee ontwikkeld. Hierdoor kunnen blinden en slechtziende mensen ook de ruimte van gebouwen beter plaatsen, waardoor ze gelijkwaardige kennis hebben als de rest van de bezoekers.

We hebben tijdens het college twee element gedaan die ook tijdens toegankelijke rondleidingen wordt gedaan. Eén daarvan is embodyment. We moesten allemaal gaan staan in de collegezaal, en toen beschreef Cathelijne hoe we ons moesten poseren, welke aanspanningen we moesten doen, en hiermee leefde we ons in in een schilderij. En dat bleek de ‘bedreigde zwaan’ te zijn van Jas Asselijn.

Een ander element dat we moesten doen was een kunstwerk aan Hannes beschrijven. Maar ja waar begin je dan? 3 studenten hebben het geprobeert aan hem uit te leggen, maar we begonnen verkeerd. Ze begonnen met het benoemen van details, in plaats van beschrijven wat het is. Je moet beginnen met vertellen dat je bijvoorbeeld voor een horizontaal liggend rechthoekig doek staat met olieverf, van een afmeting van ongeveer 50 bij 70 centimeter. Daarna begin je grof uit te leggen wat het is, bijvoorbeeld een landschap of stilleven, en je zegt waar de horizon of verdwijnpunt zich bevindt. Daarna ga je pas de details beschrijven.

Verder hebben we materialen als voelschilderijen besproken en aangeraakt. Ook is Cathelijne verder in gegaan hoe het Rijksmuseum voor andere beperkingen toegankelijk is gemaakt.

Ik vond dit een heel interessant college, deels omdat het onderwerp toegankelijkheid mij erg aanspreekt. Want iedereen kan op een moment in hun leven permanent of tijdelijk gehandicapt zijn. En ik vind dat iedereen een kans moet hebben om hun eigen geschiedenis, erfgoed en cultuur te zien/ ervaren, ongeacht je beperking en andere factoren. En een toegankelijk museum kan voor iedereen voordelen geven, zoals klapkrukjes (zowel voor mensen die slecht ter been zijn als andere mensen die eventjes willen rusten of een kunstwerk willen opnemen), audiotours (zowel voor slechtzienden als voor mensen die liever informatie horen dan lezen) of automatische deuren (ook handig als je een kind in je armen hebt). Verder vond ik het interessant omdat dit voor mij een voorproefje is van waar ik op wil specialiseren.

Op vrijdag waren er geen activiteiten voor het Erfgoedfestival. Wel had ik iets leuks te doen, omdat we de verjaardag van oma Artha hebben gevierd. We zijn met de familie gaan bowlen en barbecue’n. Dat was heel gezellig, ook al ben ik zelf niet zo goed in bowlen.

Zaterdag ben ik naar Den Bosch geweest, naar het Design Museum, om zelf participant te zijn voor een tentoonstelling die ze aan het maken zijn. De co-creatie sessie was voor de tentoonstelling Cosplay die vanaf oktober 2026 te zien zal zijn. Ik ben bij de project betrokken geraakt, omdat mijn docent uit jaar één die mij had geholpen met mijn videobetoog (OE05) waarbij ik een pleidooi heb gehouden om cosplay als immaterieel erfgoed te waarderen, een oproep op LinkedIn had gezien. Naar aanleiding van die oproep heb ik mezelf opgegeven rond oktober 2025. In februari kreeg ik de uitnodiging om in april langs te komen. Uiteindelijk zijn er bijna 100 aanmeldingen geweest van participanten. Dat is zeker meer participanten dan met mijn participatie project.

De sessie werd gehouden in een zaal in het museum. Er waren ongeveer 30 cosplayers, waarvan de jongste 11 (haar moeder was er ook bij) was en de oudste 67. Aan de hand van verschillende oefeningen hebben we als groep of in twee- en drietallen vragen beantwoord, waarmee we ons hebben afgevraagd wat cosplay voor ons betekend. Met deze co-creatie sessie bepalen we als cosplay gemeenschap zelf mee hoe we gerepresenteerd gaan worden in de tentoonstelling. Er kwam naar boven dat we graag anders neergezet willen worden dan de stereotypes die nu over ons worden gezien. Cosplayers zijn een gemeenschap die creatief zijn, er is veel diversiteit, cosplay gaat om kunst en mode, maar ook om vakmanschap en innovatie. We zijn zo veel meer dan ‘freaky nerds die sociaal slecht meekomen in de maatschappij’.

Bij de sessie was Maan, die de tentoonstellingsmaker is, en dit wordt haar eerste tentoonstelling, en omdat meteen in co-creatie te doen vind ik best een indrukwekkende uitdaging die ze aangaat. Ook was er een fotograaf bij en iemand die live aantekeningen en tekeningen maakte van wat we zeiden. En als laatste Maaike die het gesprek leidde.

We begonnen met kennis met elkaar maken door in een kring te zitten waarbij iedereen zich voorstelde met hun naam en hun meest recente cosplay. Daarna waren wat andere vragen waarbij door de ruimte moesten staan, bijvoorbeeld per provincie en op volgorde van leeftijd. Daar kregen we vragen waarbij we steeds iemand anders in de zaal moesten praten over, zoals ‘wat is jouw droomcosplay?’, ‘wat heeft jou gemotiveerd om aan cosplay mee te doen?’. Daarna zijn we weer in een kring gaan zitten en hebben we wat stellingen beantwoord. Daarna zijn we in drietallen in gesprek gegaan over ‘wat het dragen van een cosplay voor jou betekent?’, de inzichten die uit dat gesprek kwamen hebben we zelf opgeschreven. Als laatste oefening hebben we 5 vragen schriftelijk beantwoord.

De twee uur was zo voorbij. Het was heel gezellig en na de sessie heb ik nog met wat mensen gekletst en contactinformatie uitgewisselt. Ik heb al plannen om wat mensen op te zoeken op Comic Con en Castlefest. Daarna ben ik nog kort door twee tentoonstellingen gelopen. Daarna ben ik nog langs een paar winkels gegaan in Den Bosch, waar ik weer mensen uit de sessie tegen kwam. Ik vond het superleuk om hier aan mee te doen, deels omdat ik super liefe mensen heb ontmoet maar ook omdat ik nu zelf participant was en mijn eigen gemeenschap heb geholpen om die te representeren. Ongeacht of ik nog verder wordt betrokken bij het proces, ik kijk uit naar de opening van de expositie in oktober!

2 gedachten over “Week 32 – Erfgoedfestival”

  1. Joop Kortekaas zegt:

    Lieve Kez,
    Je bent weer lekker bezig geweest! Ik ben gek op foto’s zoals je weet en daarom vind ik het fijn dat je de verhalen op een goede manier met foto’s opleukt.
    Ik kijk uit naar je volgende verhalen.
    Groetjes van Opa Joop en Oma Joke

    1. Kez vd werf zegt:

      Lieve opa en oma,
      Weer bedankt voor het lezen!
      Voor het verhaal van deze week heb ik weer heel wat foto’s, en een stukje over Rotterdam!
      Liefs Kez

Reacties zijn gesloten.