Onderwijseenheid 05
Januari 2025
Disclaimer: deze blog is geschreven gedurende de twee en halve week waarin het project plaatsvond. Het begin van de blog kan daarom verschillen van het einde. Ik wil met deze blogpost laten zien wat mijn denkproces en werkwijze was, en wil ik mijn bevindingen over cosplay delen.
De opdracht
De midterm is een toetsmoment waarmee wordt gekeken of de student de kennis en vaardigheden uit de eerste vier onderwijseenheden beheerst. De vorm van de midterm is een video-essay met een verslag, waarin er een pleidooi wordt gehouden waarom iets cultureel erfgoed moet worden.
Cosplay en kostuums
Het onderwerp voor mijn pleidooi is Cosplay, waarbij ik de nadruk wil leggen op de cosplay kostuums (vaak ‘cosplays’ genoemd). Ik heb voor cosplay gekozen omdat ik zelf nu een beginnende cosplayer ben en omdat ik denk dat de gemeenschap er om heen vooral heel belangrijk is. Cosplay mag meer erkenning en waardering krijgen. Vaak wordt er naar cosplay gekeken als iets raar en kinderachtigs, terwijl er een enorme gemeenschap is van duizenden mensen die wereldwijd aan cosplay doen.
Cosplay
Cosplay is een samentrekking van de Engelse woorden ‘costume’ (kostuum) en ‘play’ (spelen).
Bij cosplay verkleden mensen zich als hun favoriete personages van (vaak populaire) fictie media [boeken, stripboeken, films, series, games, theaterstukken, etc.] of als hun zelf bedachte originele (game-) karakters [vaak gebonden aan een tijdsperiode, zoals victoriaans of edwardiaans, of aan een thema zoals steampunk, apocalyptisch, piraten en fantasy].
Cosplayers (mensen die aan cosplay doen) maken vaak zelf hun kostuums en attributen.
Cosplay kostuums, samen met de volledige styling van haar of pruiken, met make-up en/of body paint, en de attributen worden vaak benoemd als cosplays.
Mijn eerste idee was om de activiteit/ kunstvorm van cosplay als immaterieel erfgoed te verklaren. Maar ik kwam er al vrij snel achter dat het best moeilijk is om dat te doen. Cosplayen doet iedereen op hun eigen manier, de ene doet het alleen en de ander doet het samen. En er zijn wereldwijd wel verschillen. Ook doen mensen aan cosplay voor verschillende redenen:
- Als een manier voor zichzelf te uiten en/of jezelf te ontdekken. Zo kan je iemand anders zijn voor een dag. Of je zelf zijn zonder belemmeringen. Of kan je experimenteren met bijvoorbeeld gender en gender expressie.
- Om de bewondering voor een personage en/of een media te uiten als fan.
- Om te genieten van de aandacht die de cosplay brengt. Opvallende en originele cosplays trekken vaak de aandacht.
- Voor het plezier voor het creatieve proces en persoonlijk succes van het maken van een cosplay kostuum.
Cosplay kan je ook zien als een interdisciplinaire kunstvorm, want er komt veel bij kijken om een cosplay kostuum te maken en het te dragen. Voorbeelden van kunstvormen die erbij te pas komen zijn: fotografie, videografie, dans, toneelspelen, improvisatie, zingen, handvaardigheid (zoals patronen maken, naaien, borduren, lijmen, snijwerk, foam bewerking, leerbewerking, etc.), grimeren, pruiken stijlen, en zo kan ik nog wel eventjes door gaan.
De cosplay kostuums zijn vaak één van de belangrijkste dingen op conventies, zoals San Diago Comic Con en Heroes Dutch Comic Con. Er worden catwalks gehouden waar cosplayers hun creaties kunnen tonen aan het publiek. En er zijn cosplay competities waaraan cosplayers kunnen deelnemen waarbij hun kostuums en attributen worden beoordeeld door een jury, en vaak zijn er dan ook prijzen om te winnen. Originaliteit en het zelf handgemaakt hebben van de kostuums zijn daarbij vaak belangrijk.
Gemeenschap
Dat de gemeenschap van cosplayers belangrijk is heb ik al benoemd. Maar de kracht van de gemeenschap merkte ik al snel toen ik vrijdag 10 januari verschillende vrienden en kennissen ging benaderen die ook aan cosplay doen. Voor de video heb ik namelijk beeldmateriaal (foto’s en video’s) nodig ter ondersteuning van mijn pleidooi. En voor mijn vooronderzoek wilde ik ook wat inzichten van verschillende mensen hebben.
Vrijwel meteen kreeg ik van verschillende mensen antwoord. Niet alleen dat, verschillende mensen boden ook meteen aan om andere mensen te benaderen voor foto’s en om de vragenlijst die ik had opgesteld te beantwoorden. Zo had ik al voor zaterdagochtend al meer dan 90 foto’s ontvangen! Aan het einde van het project had ik zelfs over de 150 foto’s en een paar filmpjes ontvangen. Ook heb ik van een fotograaf die aanwezig was bij Castlefest ook enorm veel foto’s toegestuurd gekregen waaruit ik een selectie mocht maken om te gebruiken in mijn video. In de video heb ik uiteindelijk maar 40 foto’s verwerkt.
Ik ben zelf best verbaasd over hoe bereidt iedereen is om te helpen, maar ook heel dankbaar. Ik vind het heel mooi hoe enthousiast en gepassioneerd deze cosplayers zijn. Voor mij laat dit zien hoe belangrijk een gemeenschap kan zijn.
Leuk weetje: terwijl ik bezig ben met dit project over cosplay is mijn moeder bezig met het maken van haar eigen cosplay kostuum. Zo ben ik gevraagd om af en toe te helpen met het inrijgen en afmeten van een korset en het passen van een jurk. Zelf ben ik ondertussen al een beetje aan het plannen wat mijn volgende cosplay wordt; een zelfbedachte piraat karakter met een turquoise kleurenthema. Samen zijn we ook stoffen gaan kopen voor onze kostuums.
Onderzoek
Erfgoediseren
Mijn eerste opdracht was om te onderzoeken of cosplay / cosplay kostuums al een erfgoedstatus hebben. Cosplaying staat nog nergens op een lijst van immaterieel erfgoed. En zo ver ik kon vinden zijn er nog geen cosplay kostuums opgenomen in collecties. Het enige waar cosplay technisch is opgenomen in een collectie is bij de instelling Beeld en Geluid. In de collectie van Beeld en Geluid bevinden zich onder andere afleveringen van het Klokhuis waarin cosplay als item is besproken. Maar cosplay kostuums zijn nog niet opgenomen in collecties van mode en textiel instellingen of in collecties met betrekking op popcultuur, film en/ of media. Wel heb ik enkele carnaval- en kinderverkleedkleding in mode en textiel collecties teruggevonden. Sommige originele kostuums van filmproducties worden wel bewaard door musea of door fans die ze op conventies tentoonstellen.
Conclusie: cosplay heeft (nog) geen erfgoedstatus op dit moment.
Maar dat betekent niet dat cosplay en cosplay kostuums geen erfgoedpotentie hebben. Sterker nog, er is juist heel veel potentie dat het in de toekomst het wel een erfgoedstatus zal krijgen; het is anticiperend erfgoed!
Cosplay laat goed zien wat mensen nu (in de 20ste en 21ste eeuw) met hun vrije tijd doen, hoe ze hun tijd besteden en waar hun interesses liggen. Ook kan cosplay goed laten zien hoe de opkomst en ontwikkeling van verschillende media [film, radio, tv, stripboeken, streamingdiensten] is verlopen. Fancultuur, waar cosplay onder valt, gaat namelijk hand in hand met popcultuur. Ook laat het maken van cosplays zien welke materialen, gereedschappen en kennis we tot onze beschikking hebben zien. Met sociale media, webwinkels en internationale handel kunnen we alles vaak nu zelf kopen, leren en maken. Je hoeft niet per se in de theater of film productiewereld te werken om een cosplay in elkaar te zetten. Je kunt alles zelf leren met een beetje geduld en budget. Je kunt natuurlijk over de kop gaan met hoe uitgebreid je je cosplay maakt, maar je kunt best makkelijke zelf een simpele cosplay outfit maken.
Conclusie: cosplay laat veel zien van de sociale en economische ontwikkelingen van de afgelopen eeuw.
Als fysieke cosplay kostuums en attributen uiteindelijk worden opgenomen in een collectie staan de conservators wel voor een uitdaging. Veel cosplay kostuums zijn handgemaakt, en soms is het maakproces op het laatste moment afgeraffeld. Cosplayers maken gebruik van allemaal materialen en technieken; sommige kledingstukken zijn met een naaimachine genaaid, andere met de hand, en ander stukken zijn met lijm verbonden. Ook worden er verschillende soorten stoffen gebruikt.
Ook wordt er vaak gebruik gemaakt van verschillende soorten foam, kunststoffen en plastics. Deze materialen vergaan anders dan textiel. Zo breekt het bindmiddel van bepaalde soorten foam al na 20 jaar af. En van verschillende soorten plastic weten we nog niet goed hoe het vergaat en hoe we het moeten conserveren. Doordat cosplayers vaak beperkt zijn door budgets gaan ze creatief en innovatief aan de slag, waardoor alledaagse voorwerpen worden gebruikt in cosplays. Voorbeelden zijn tennis- en golfballen, het materiaal van een wasmand en karton. Onderzoek doen na hoe je deze unieke kostuums gaat bewaren wordt dus een grote uitdaging.
En als cosplay kostuums dan zijn opgenomen in een collectie, wat gaan we er dan mee doen? Je kan ze natuurlijk in een depot opslaan of in een (vaste of tijdelijk) tentoonstelling tonen. Misschien kan je de kostuums gebruiken om aan de hand daarvan de sociale ontwikkelingen van de afgelopen eeuw te tonen. Of de ontwikkeling van techniek van 3D-printers, resin-printers, lasercutters, elektrische scharen, etc.? bij bijvoorbeeld NEMO of Beeld en Geluid. Misschien kan je cosplay kostuums gebruiken om verschillende vaardigheden uit te leggen, misschien in combinatie van een workshop. Het TextielLab van het TextielMuseum zou daar bijvoorbeeld gebruik van maken.
Enkele musea hebben wel cosplay workshops gebruik als activiteit bij tentoonstellingen met betrekking op popcultuur en Japanse cultuur.
Ook denk ik dat je voor een product of activiteit waarbij je cosplay kostuums centraal zet goed de gemeenschap kan betrekken bij het bedenken en uitvoeren. Cosplayers zijn creatieve en enthousiaste mensen die graag willen helpen en hebben vaak hun eigen unieke combinatie van kennis, inzichten en vaardigheden die ze kunnen inzetten. Met hun participatie kun je vast wel een originele werkvorm bedenken.
Samenleving
Cosplay is een subcultuur dat veel overlappingen heeft met andere subculturen, activiteiten en kunstvormen. De belangrijkste elementen zijn daar ook vaak het spelen en verkleden.
- LARP; Live Action Roleplay
- Historical reenactment & Historical costuming
- Drag; drag queens, drag kings & drag creatures
- Princessen, zeemeerminnen of superhelden die langs kinderfeestjes gaan en kinderziekenhuizen bezoeken
Cosplaying heeft naast overlappingen met andere subculuren, ook overlappingen met beroepen. Zo zijn er mensen uit de theaterproductie industrie die naast hun werk, waar ze onder andere kostuums voor op het podium maken, ook cosplays maken. Dit laat de integratie van mensen hun hobbies en vakkennis zien. Sommige cosplayers delen hun vakkennis, waardoor andere cosplayers deze vaardigheden ook kunnen leren. Cosplayers die cosplaykostuums maken zou je ook zien als amateurcostumiers.
Maar cosplay brengt ook dingen naar de beroepen toe. Zo casten cosplayers zich in de rollen van personages, ongeacht hun gender, leeftijd, kleur, lichaamstype en soms handicap. Doordat cosplayers laten zien dat iedereen een rol kan spelen, verlegt het de grens die nu vaak bij casting nog wordt aangehouden.
Twijfels
Ik zit best te twijfelen over hoe ik mijn video-essay ga aanpakken. Er valt enorm veel te vertellen over cosplay en cosplay kostuums. [En ik dacht dat ik een klein onderwerp had gekozen, zodat ik het mezelf niet te ingewikkeld ga maken… er valt toch iets meer te vertellen].
Mijn grootste twijfel ligt bij de keuze op welke soort van erfgoed ik cosplay tot erfgoed wil benoemen; materieel erfgoed of immaterieel erfgoed. Uiteindelijk heb ik aan mijn docent Mark, die gespecialiseerd is in immaterieel erfgoed, gevraagd hoe ik veder moet gaan.
We zijn eruit gekomen dat cosplay een fenomeen is wat onder heel wat categorien valt bij immaterieel erfgoed. Je zou het haast beter als paraplu-/ koepelterm kunnen gebruiken, zoals bijvoorbeeld carnavalcultuur en bloemencorso. Onder die cultuursoorten vallen ook meerdere activiteiten, waarbij de lokale viering veel overeenkomende activiteiten en tradities hebben. Nu is de taak aan mij omdat met cosplay en cosplay kostumeren te doen.
Uiteindelijk heb ik in mijn pleidooi minder kunnen verwerken over de cosplaykostuums en de kunst van het maken van kostuums. Ik dacht dat ik met een maximale tijd van 5 minuten en 30 seconde dat ik daar de tijd wel voor had om dat ook te vertellen. Maar ik heb de beschikbare tijd onderschat. Met 5 minuten en 30 seconden kan ik veel minder vertellen dan ik had gedacht.
Video en verslag
Het eindproduct voor dit project is een video-essay en een verslag. Het verslag heeft drie onderdelen die je moet uitwerken en een bronnenlijst die je moet bijhouden, dat is niet zo ingewikkeld. Waar ik wel moeite mee heb is het schrijven van het betoog/pleidooi van mijn video-essay. Inmiddels heb ik heel veel informatie verzameld. Nu moet ik dat omschrijven tot een betoog, waarbij bepaalde begrippen en vragen in wordt verwerkt.
Ik heb erg de neiging dat ik alles wat ik zelf over een onderwerp heb geleerd te delen, ook al is het niet allemaal relevant. Zo heb ik ook veel over psychologische reden waarom men aan cosplay doet geleerd, maar dat is niet relevant aan het erfgoediseren van cosplay. Het leren bepalen wat je wel en niet vertelt is ook een proces.
Voor het maken van een video-essay moet je ook leren hoe je een video in elkaar zet. Gelukkig bood school een workshop aan waarin je een gratis programma (DaVinci Resolve) leert gebruiken met de basisstappen van videobewerking. Na driekwartier kon ik zelf al een simpele video van een paar foto’s monteren.
Het proces van het script maken is: kijken naar de opdracht en de critera, kijken naar de aantekeningen van de informatie die ik de afgelopen week heb gemaakt, een paar alinea’s schrijven, weer kijken naar welke bruikbare informatie die ik heb, het script weer aanpassen, de losse alinea’s proberen met elkaar te verbinden en er een logisch verhaal ervan te maken. De volgende stap in het proces van het script schrijven was het schrapen en het inkorten van zinnen.
Een stuk dat ik helaas uit mijn script heb moeten schrapen is:
Cosplaykostuums als materieel erfgoed
Een manier om cosplay als immaterieel erfgoed bekend te maken is door juist de materiele uiting ervan te vertonen; de cosplay kostuums, de kostuums zijn eenmaal het middelpunt.
Ik vind dat ook de cosplay kostuums erfgoed kunnen worden: anticiperend erfgoed; De kostuums zijn nu allerdaagse verschijnselen. Als je op verschillende dagen door het jaar in de buurt bent van de Jaarbeurs of Hoog Caterijne in Utrecht zie je honderden verkleedde mensen voorbij lopen.
Maar cosplay laat veel zien over wat men in deze tijd doet met hun vrije tijd, hoe toegankelijke media, kennis en gereedschappen zijn waardoor cosplayers als amateur costumiers veel kunnen bereiken. Cosplay toont hoe creatief en innovatief mensen zijn.
Cosplay kostuums brengen ook nieuwe uitdagingen met zich mee als ze worden opgenomen in een collectie. Juist omdat de makers zo creatief en innovatief zijn, zijn de kostuums en attriburen vaak van allemaal verschillende materialen gemaakt en met verschillende bevestigingsmethodes bevestigd. Want hoe conserveer je een met een lijmpistool bevestigde rok? Hoe bewaar je een uit foam bestaande zwaarden of uit kunststof bestaande borstplaat van wapenuitrustingen? Hoe conserveer je een kartonnen kostuum? Hoe geef je een toekomst aan materialen waar we nog weinig kennis over hebben, over hoe ze vergaan en dus het best moeten worden geconserveerd?
Mijn pleidooi gaat eenmaal over het benoemen van cosplay als immaterieel erfgoed, en niet materieel erfgoed, ook al heb ik daar ook over nagedacht.
Een ander stuk dat ik uit mijn script heb moeten halen gaat over cosplay als (gedeelde) identiteit. Ik heb dit stuk alleen niet helemaal uitgewerkt:
Cosplay en identiteit
Cosplay heeft ook een meerstemmig erfgoedperspecief: cosplay doet iedereen op hun eigen manier. Iederereen heeft een eigen ervaring. Ook al wordt het wereldwijd gedaan, toch zijn er lokale culturele verschillen in het doen van cosplay. Ook zitten er verschillen in de fandoms, de evenements en met online omgevingen waar cosplay centraal staat.
Ook al is cosplay een deelidentiteit die veel mensen verenigd, deelt niet iedereen dezelfde ideeën over cosplay. Sommige vinden dat ze zich ‘gewoon verkleden’, de ander hecht er geen persoonlijke waarde aan, en voor een ander maakt het een groot deel uit van hun eigen identiteit.
Uiteindelijk heb ik mijn script kunnen in korten tot een tekst van 5 minuten. Toen dat eenmaal klaar was ben ik gaan nadenken over het beeld dat ik wil gebruiken voor de video; waar wil ik welke foto gebruiken en waar moeten er tekst in beeld komen ter ondersteuning? Ook heb ik geprobeerd zo veel mogelijk verschillende cosplays te laten zien, om de diversiteiten en creativiteit te benadrukken. Na het ruw hebben bepaald van het beeld, heb ik de tekst ingesproken. Via de dictafoon app op mijn telefoon heb ik de tekst in stukjes ingesproken. In het videobewerkingsprogramma heb ik alles aan elkaar gemonteerd en stukjes zoals lange adempauzes eruit geknipt. Daarna heb ik alles op de juiste plek gezet en op het laatst heb ik nog een fantasie-achtig muziekje onder de video gezet. Na het bekijken van de preview versie van mijn video heb ik het bestand geexporteerd. En daarmee is het video-essay af!
Eindproduct
Bedankje
Ik wil iedereen die heeft meegeholpen nog heel erg bedanken!

Petra (@colorandwood) en Elwin

Eva (@face_and_body_art_by_eva)

Simone en Stefan

Debby (@elveniacosplay) (Webwinkel Minque Art & Cosplay)

Fotograaf Michel van Lin (@beyond2d)
En natuurlijk Anne-Sophie, Zus, Alyx en mijn moeder Ingeborg.
